Σαπφώ
 

 

Αρχαία ερωτικά ποίηματα από τη Σαπφώ

Η ποιήτρια Σαπφώ

Η ποιήτρια Σαπφώ

Η Σαπφώ, η σημαντικότερη Λυρική ποιήτρια της αρχαιότητας
και μια από τις πιο σημαντικές ποιήτριες παγκοσμίως έγραφε,
πολλούς αιώνες πριν, τυραννισμένη από τον έρωτα της για μια μαθήτρια…

Σαν άνεμος μου τίναξε ο έρωτας τη σκέψη,
σαν άνεμος που σε βουνό βελανιδιές λυγάει.
Ήρθες, καλά που έκανες, που τόσο σε ζητούσα,
δρόσισες την ψυχούλα μου, που έκαιγε ο πόθος.

Κι από το γάλα πιο λευκή,
απ’ το νερό πιο δροσερή,
κι από το πέπλο το λεπτό πιο απαλή.
Από το ρόδο πιο αγνή,
απ’ το χρυσάφι πιο ακριβή,
κι από τη λύρα πιο γλυκειά, πιο μουσική.

Πάει καιρός που κάποτε σ’ αγάπησα, Ατθίδα,
μα τότε μου ‘μοιαζες μικρό κι αθώο κοριτσάκι.
Συ που μαγεύεις τους θνητούς, παιδί της Αφροδίτης,
απ’ όλα το καλύτερο εσύ ’σαι το αστέρι.

Κι από το γάλα πιο λευκή…

Το ποίημα αυτό της Σαπφούς μελλοποιήθηκε από τον Σπύρο Βλασσόπουλο
και τραγουδήθηκε από την Αλέκα Κανελλίδου.
Το τραγούδι έχει τίτλο Ατθίδα και το ακούτε στο εισαγωγικό βίντεο.

Ταις έμαις εταίραις (απόσπασμα)

“…και το γέλιο σου αχ που ξελογιάζει την καρδιά μου
σου τ’ ορκίζομαι.
γιατί μόλις πάω να σε κοιτάξω
νιώθω ξάφνου να μου κόβεται η μιλιά μου…”

(απόδοση: Οδ.Ελυτης)

ασαροτέρας ούδαμά πώρανα σέθεν τύχασαν [..]

πιο αλαζονική καμιά [γυναίκα], όμορφη δεν μου έτυχε από σένα
για σένα εγώ άσπρη γίδα στο βωμό [θα ψήσω]
και θα στ' αφήσω
που δείχνεις να με ξέχασες
ή κάποιο άλλο άνθρωπο αγαπάς πιότερο από μένα
ή των' άλλων ανθρώπων έμεθεν φίλησθα...


'...όταν ο ήλιος έχοντας βασιλέψει πια η σελήνη με ένα κόκκινο θάμπος ξεπροβάλλει όλα τα αστέρια γύρω της να εξαφανίσει,
κι ένα φέγγος απλώνει ως πέρα στο αλμυρό το πέλαγος και στους αγρούς με τα χιλιάδες άνθη ...'
(μτφ. Οδυσσέα Ελύτης 1985:91)


για την κόρη της, την Κλείδα :


" 'Εστι μοι κάλα παις χρυσέοισιν ανθέμοισιν εμφέρην έχουσα μορφάν,
Κλεις αγαπάτα. Αντί τας εγώ υδε Λυδίαν παιάσαν ουδ' Εράνναν "

.. έχω μια όμορφη κόρη που μοιάζει σαν να φορεί χρυσά λουλούδια, την αγαπημένη Κλείδα.
Δεν την αλλάζω με τη Λυδία ολόκληρη ούτε με την Εράννα (Μυτιλήνη?)





Κέλομαί σε Γογγύλα


Κέλομαί σε Γογγύλα
Πέφανθι λάβοϊσά μα
Γλακτίν αν σε δηύτε πόθος
αμφιπόταταϊ.
ταν καλάν α γαρ κατάγωγις αυτά
απτόαισ' ιδοϊσαν, εγώ δε χαίρω,
και γαρ αύτα δη τόδε μέμφεταί σοι
Κυπρογένηα.


.. Σε φωνάζω Γογγύλα Φανερώσου πάλι κοντά μου.
Το χιτώνα τον άσπρο σαν το γάλα όταν φοράς, νά 'ξερες τους πόθους που σε τριγυρίζουν !
όμορφη, και πώς χαίρομαι που δεν είμαι εγώ, μα η ίδια η Κυπρογένητη (Αφροδίτη) που σε μαλώνει.

(μελλοποιήθηκε από τον Μάνο Χατζηδάκι και τραγουδήθηκε από αρκετές γνωστές γυναικείς φωνές)


Ατθίδα

Σαν άνεμος μου τίναξε ο έρωτας τη σκέψη
σαν άνεμος που σε βουνό βελανιδιές λυγάει.
'Ηρθες, καλά που έκανες, που τόσο σε ζητούσα
δρόσισες την ψυχούλα μου, που έκαιγε ο πόθος.

Από το γάλα πιο λευκή
απ' το νερό πιο δροσερή
κι από το πέπλο το λεπτό, πιο απαλή.
Από το ρόδο πιο αγνή
απ' το χρυσάφι πιο ακριβή
κι από τη λύρα πιο γλυκιά, πιο μουσική...

(επίσης μελλοποιημένο σε γνωστό τραγουδάκι - τραγουδήθηκε από την Α. Κανελίδου)


 
 
Το τραγούδι της Αριγνώτας
 
.....
Συχνά από τις Σάρδες σε μας δώ πέρα
η σκέψη της γυρίζει, 
πως ζούσαμε μαζί, 
τι εφάνταζες εμπρός της σα μια θεά, 
κι η ποιο τρανή χαρά της
το δικό σου τραγούδι ήτανε πάντα.
 
Τώρα μέσα στις Λυδές γυναίκες ξεχωρίζει
καθώς σαν πέσει ο ήλιος
κι η σελήνη ροδοδάχτυλη λάμπει
τ' άστρα τ' άλλα σκοτεινιάζοντας
κι ίδια γύρω αφήνει το φώς της να απλωθεί
πα σ' αλμυρά πελάγη και σε πολύανθες χώρες.
 
Κι έχει πάρει γλυκιά δροσιά να χύνεται
τα ρόδα μοσχοβολούν και τ' απαλό χορτάρι 
και το τριφύλλι ολούθε τ' ανθισμένο.
 
Κι εκείνη πέρα δώθε τριγυρίζει
την Ατθίδα θυμάμενη
η καρδιά της η τρυφερή από πόθο πλημμυρίζει
κι απ' τον καημό βαραίνει μες τα στήθη.
 
Κι εμας τις δυό φωνάζει
να βρεθούμε κοντά της.
'Ομως,

 
 
ταις έμαις εταίραις
(αποσπασμα)
 
 
"...καί γελαίσας ιμέροεν τό μ' ή μάν καρδίαν 
εν στήθεσιν επτόαισεν. 
ως γάρ ές σ' ίδω βρόχε' 
ώς με φώναισ' ουδ' έν έτ' είκει..." 
 
 
"...και το γέλιο σου αχ που ξελογιάζει την καρδιά μου 
σου τ' ορκιζομαι. 
γιατί μόλις παω να σε κοιτάξω 
νιώθω ξάφνου να μου κόβεται η μιλιά μου..." 
 
(ανασυνθεση-αποδοση:Οδ.Ελυτης) 

 

Ερωτική ποίηση της Σαπφούς και Αστρονομίας

SAPPHO

Λεπτομέρεια από τοιχογραφία της Πομπηίας 

Η Σαπφώ (~ 615 – 570 π.Χ.) ήταν ποιήτρια στην αρχαία Ελλάδα που έζησε στη Λέσβο και τη Σικελία.
Θεωρείται ως η σημαντικότερη λυρική ποιήτρια της αρχαιότητας.
Σε ένα από τα ποιήματά της αναφέρεται στον νυχτερινό ουρανό της Μυτιλήνης,
όταν η ώρα έφτασε μεσάνυχτα και η Σελήνη μαζί με τις
 
Πλειάδες
  είχαν δύσει:
Δέδυκε μεν ἀ σελάννα
καὶ Πληΐαδες, μέσαι δὲ
νύκτες πάρα δ᾽ ἔρχετ᾽ ὤρα,
ἔγω δὲ μόνα κατεύδω

ή σε μετάφραση Οδυσσέα Ελύτη:

Γρήγορα η ώρα πέρασε, μεσάνυχτα κοντεύουν,
πάει το φεγγάρι πάει κι η Πούλια βασιλέψανε –
και μόνο εγώ κείτομαι δω μονάχη

Μπορεί να υπολογιστεί η ακριβής ημερομηνία που η Σαπφώ εμπνεύστηκε τους παραπάνω στίχους;
Σύμφωνα με τους ερευνητές του πανεπιστημίου του Τέξας-Άρλινγκτον που υπογράφουν την εργασία με τίτλο
«SEASONAL DATING OF SAPPHO’S ‘MIDNIGHT POEM’ REVISITED» ,
το ποίημα αναφέρεται στο χρονικό διάστημα από την 25η Ιανουαρίου μέχρι την 6η Απριλίου του 570 π.Χ.
 

Pleiades_large

Οι Πλειάδες, ένα αστρικό σμήνος στον αστερισμό του Ταύρου.

 

Οι ερευνητές χρησιμοποιώντας λογισμικό που προσδιορίζει τις θέσεις των άστρων στον ουρανό,
 όπως το Starry Night 7.3,  βρήκαν ότι η Σαπφώ το νωρίτερο που θα μπορούσε να παρατηρήσει τα μεσάνυχτα τις
Πλειάδες στον έναστρο ουρανό της Μυτιλήνης ήταν στις 25 Ιανουαρίου του 570 π.Χ. 
και το αργότερο μέχρι στις αρχές Απριλίου του 570 π.Χ.
Έτσι επιβεβαιώνεται το παλαιότερο συμπέρασμα των Herschberg και Mebius,
που είχαν εκτιμήσει ότι το ποίημα γράφτηκε στα τέλη του χειμώνα/ νωρίς την άνοιξη του 570 π.Χ.
[Herschberg, I.S., and Mebius, J.E., 1990. ΔΕΔϒΚΕ men a ΣΕΛΑΝΝΑ. Mnemosyne, 43, 150]

Παρακολουθείστε στο
youtube την ερμηνεία του ποιήματος από τους Νένα Βενετσάνου και Μιχάλη Τερρζή
σε μετάφραση του Οδυσσέα Ελύτη.
(Είναι τραγούδι "Κράχτης της Δισκογραφικής Εταιρείας...)


http://www.toutube.com/watch?v=sXYZ4Kzhddx8
 

Δημοιεύθηκε στο Physicsgg στις 15/5/16


***

Το αρχαιότερο ερωτικό ποίημα

 

 

 

 

 

 

 

 

Το αρχαιότερο ερωτικό ποίημα που έχει ανακαλυφθεί στον κόσμο πάντως βρέθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφής
στα τέλη του 19ου αιώνα στην περιοχή Νιπούρ στην αρχαία Σουμερία,
δηλαδή στο σημερινό Ιρακ.

Το ποίημα βρέθηκε γραμμένο πάνω σε πινάκιο μαζί με άλλες πινακίδες των Σουμερίων,
όπου συνήθως καταγράφονταν ιστορίες και θρύλοι, δικαστικές αποφάσεις
και κρατικά διατάγματα, καθώς και άλλες συμφωνίες.

Το πινάκιο ήταν φτιαγμένο από πηλό και χρονολογείται περίπου στο 2037 π.Χ.
Θεωρείται λοιπόν το αρχαιότερο ερωτικό ποίημα που έχει βρεθεί ποτέ.
Το έργο έχει εκτεθεί ήδη σε διάφορα μουσεία του κόσμου.

Γαμπρέ, αγαπημένε της καρδιάς μου,
σαν το μέλι γλυκιά είναι η ομορφιά σου.
Λιοντάρι, αγαπημένο της καρδιάς μου με μάγεψες.

‘Ασε με να σταθώ τρέμοντας, μπροστά σου,
να σε αγγίξω με το χάδι μου.
Το χάδι μου είναι ακριβό,
πιο απολαυστικό είναι από την ομορφιά.
Σαν το μέλι με το γάλα.

Γαμπρέ, πες στη μητέρα μου,
θα σου δώσει λιχουδιές.
Στον πατέρα μου, θα σου δώσει δώρα.
Τη ψυχή σου να ζωντανέψω, ξέρω.
Γαμπρέ κοιμήσου στο σπίτι μας ως την αυγή,
τη καρδιά σου ξέρω πως να ευχαριστήσω.
Λιοντάρι κοιμήσου στο σπίτι μας ως την αυγή.

Εσύ, επειδή μ’ αγαπάς, κύριέ μου,
κύριε προστάτη μου, Σουσίν μου,
εσύ που ευφραίνεις τη καρδιά της Ενλίλ,
άγγιξέ με, με το χάδι σου.

Εάν θέλετε να γράψετε στο βιβλίο επισκεπτών πατήστε εδώ
Εάν θέλετε να συνεχίσετε την περιήγησή σας πατήστε εδώ

 Μιλτιάδης Αδαμόπουλος